و هيربذان و دستوران قرار مىگرفت « 1 » . غلامى از خدمتگزاران دربار خسرو اول تفصيل تعليماتى را ، كه آموخته بوده است بدين طريق شرح ميدهد « 2 » : در سن مقرر او را بمدرسه گذاشته‌اند و قسمت‌هاى مهم اوستا و زند را « مانند يك هيربذ » در آنجا از بر كرده ، سپس در تعليمات متوسطه ادبيات ، و تاريخ ، و فن بيان و هنر اسب سوارى ، و تيراندازى ، و نيزه‌بازى ، و به كار بردن تبرزين را آموخته ، موسيقى و سرود و ستاره‌شناسى را فراگرفته ، در شطرنج و ساير بازيها به حد كمال رسيده است . آنگاه غلام معلومات ديگرى را ، كه در طباخى ، لباس‌پوشى ، و غيره داشته ، بپادشاه عرضه مىكند . منابع تاريخى كه داريم ، اطلاعى در باب تعاليم دختران بدست نميدهد ، بارتلمه « 3 » چنين حدس مىزند ، كه تعليم دختران بيشتر مربوط به اصول خانه‌دارى بوده است . بعلاوه بغ‌نسك « 4 » صريحا از تعليمات زن در فن خانه‌دارى بحث مىكند .

--> ( 1 ) - يك گفتگوى دبستانى به زبان پارسى ميانه ، Ei nmiuelpersisches Schulgesprach ناشر H . F . J . J unker ( گزارش آكادمى هيدلبرگ ) . بخش 43 . 41 . ( 2 ) - متن پهلوى « خسرو و غلامش » چاپ اونوالا ، ( پاريس 1921 ) . آن ريدك خويشتن را واسپور مينامد ( مقايسه شود با بالاتر ، ص 120 ، يادداشت 1 ) ثعالبى در شرحى كه از سلطنت خسرو دوم نوشته ( ص 705 و بعد ) عباراتى از كلمه اين پادشاه با غلام خود خوش آرزوگ Khvash - Arzugh نقل نموده است . اين عبارات كه با نسخه چاپ اونوالا اختلاف دارد ، از همان نسخه اصلى ، كه منبع رساله اونوالا نيز بوده است ، اقتباس شده . در اين دو نسخه چنان كه مشهود است . نخستين اختلاف راجع بپادشاه است ، كه يكى خسرو اول و ديگرى خسرو دوم ذكر نموده است . همچنين راجع بنام غلام . در باب نام خوش آرزوگ ر گ بيلى ، بولتن شرقى ، 9 ، ص 232 . بعلاوه هر يك از دو نسخه حاوى عباراتيست ، كه در نسخه ديگر حذف كرده‌اند . مثلا تفصيل راجع بتعليم و تربيت نزد ثعالبى ديده نميشود . ( 3 ) - زن در حقوق ساسانى ، ص 8 . ( 4 ) - دينكرد ، كتاب نهم ، فصل 67 ، فقره 9 .